است . به موجب روايت سعيد بن مسيب آن را معاويه ساخته است و به موجب روايت ابن سيرين آن را مروان ساخته است و حجاج از او پيروى كرده است و به موجب روايت ابو قلابه در حقيقت ابن زبير از خود در آورده و ساخته است . بنابر فرمايش پيامبر ( ص ) كه « . . . بدترين آنها از خود آورده‌ها و ساختگى آن است » كه از خود در آورده و ساخته اى بدعت است . براى نماز عيد بايد چنين بانگ در دهند كه « الصلاة جامعة » . » ( 1 ) ابن حجر در « فتح البارى » چنين مىنويسد : « دربارهء اين كه چه كسى نخست اذان گفتن در نماز عيد را باب كرده اختلاف است . ابن ابى شيبه با سندى صحيح از سعيد بن مسيب نقل مىكند كه او معاويه بوده است . شافعى از ثقه از زهرى مثل آن آورده است . ابن منذر از حصين بن عبد الرحمن روايت مىكند كه اولين كسى كه آن را پديد آورد زياد بود در بصره . داودى مىگويد : اولين كسى كه آن را باب كرد مروان بود . همهء اين اقوال و روايات منافاتى با اين ندارد كه معاويه آن را بدعت نهاده باشد چنان كه در مسأله پيش انداختن خطبه بر نماز بيان كرديم . » ( 2 ) و در مسألهء پيش انداختن خطبه بر نماز مىنويسد : « اين دو روايت با روايت مربوط به مروان مغايرتى ندارد زيرا مروان و زياد هر دو استاندار معاويه بوده‌اند و آن روايات چنين تفسير و توجيه مىشود كه معاويه اين كار را بدعت گذاشته و شروع كرده باشد و استاندارانش از او پيروى نموده باشند . » ( 3 ) قسطلانى در « ارشاد السارى » مىنويسد : « نخستين كسى كه اذان را در نماز عيد بدعت نهاد معاويه بود ، و اين را ابن ابى شيبه با سندى صحيح روايت كرده است . شافعى در روايتش اين افزوده را دارد كه چون حجاج استاندار مدينه شد آن ( يعنى اذان نماز عيد ) را پيش گرفت . بروايت ابن منذر چون زياد استاندار بصره شد . . . بنا بروايت داودى ، مروان آن را بدعت نهاد . بنا بروايت ابن حبيب ،

--> ( 1 ) . 2 / 58 . ( 2 ) . 2 / 362 . ( 3 ) - رك : غدير 8 .